Za pierwszą operę uważa się „Dafne” Jacopo Periego, skomponowaną w latach 1594–1598. Dzieło zaginęło, dlatego za pierwszą zachowaną operę uznaje się „Euridice” tego samego twórcy, wystawioną we Florencji w 1600 roku.
Kiedy powstała pierwsza opera?
„Dafne” powstała najprawdopodobniej między 1594 a 1598 rokiem. Muzykę napisał Jacopo Peri, a libretto przygotował poeta Ottavio Rinuccini. Utwór opierał się na micie o Dafne i Apollinie, lecz jego partytura nie zachowała się do naszych czasów. Znamy jedynie fragmenty tekstu oraz informacje przekazane w późniejszych źródłach.
Drugim ważnym dziełem Periego była „Euridice”, wystawiona w 1600 roku podczas uroczystości weselnych Marii Medycejskiej i Henryka IV. Ponieważ opera zachowała się w całości, właśnie ją często określa się jako pierwszą operę w historii. Rok 1600 ma też znaczenie symboliczne – wyznacza przełom między późnym renesansem a początkiem baroku.
Czym była Camerata florencka?
Opera narodziła się we Florencji dzięki działalności grupy humanistów, poetów, uczonych i muzyków skupionych wokół Giovanniego de Bardiego. Grupa ta, znana jako Camerata florencka lub Camerata fiorentina, działała od około 1576 roku. Jej członkowie chcieli odtworzyć ideał antycznej tragedii greckiej, w której słowo, rytm i muzyka tworzyły spójną całość.
W opozycji do złożonej polifonii renesansowej propagowali monodię akompaniowaną. Był to jednogłosowy śpiew prowadzony w sposób zbliżony do mowy i wspierany akordowym akompaniamentem lutni, chitarrone lub klawesynu. Najważniejsze założenia Cameraty obejmowały:
- Prymat słowa nad muzyką – muzyka miała przede wszystkim wzmacniać sens i wyrazistość tekstu.
- Wskrzeszenie antycznej tragedii – twórcy szukali formy scenicznej nawiązującej do teatru greckiego.
- Zastosowanie monodii akompaniowanej – pojedynczy głos z akordowym podparciem zastępował gęstą fakturę polifoniczną.
Pierwsze utwory tego rodzaju określano mianem dramma per musica, czyli dramatu muzycznego. Początkowo wykonywano je głównie podczas uroczystości dworskich.
Najważniejsze daty początków opery
| Rok | Tytuł | Kompozytor | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 1594–1598 | „Dafne” | Jacopo Peri | Pierwsza opera, której muzyka zaginęła. |
| 1600 | „Euridice” | Jacopo Peri | Pierwsza zachowana opera. |
| 1607 | „L’Orfeo” | Claudio Monteverdi | Jedna z pierwszych wielkich, dojrzałych artystycznie oper. |