Kiedy wynaleziono fortepian? Historia powstania instrumentu

Fortepian wynaleziono około 1700 roku, na przełomie XVII i XVIII wieku. Jego twórcą był Bartolomeo Cristofori, włoski budowniczy instrumentów pracujący w Padwie na dworze księcia Ferdynanda Medyceusza. Dokładna data powstania pierwszego egzemplarza nie jest znana, dlatego w opracowaniach najczęściej podaje się właśnie przybliżony rok 1700.

Dlaczego fortepian był przełomem?

Przed wynalezieniem fortepianu popularnym instrumentem klawiszowym był klawesyn. Naciśnięcie jego klawisza uruchamiało mechanizm szarpiący strunę, ale siła nacisku palca nie wpływała w istotny sposób na głośność dźwięku. Wykonawca mógł zmieniać artykulację i korzystać z różnych rejestrów, jednak nie mógł płynnie przechodzić od brzmienia cichego do głośnego.

Cristofori zastosował mechanizm młoteczkowy. Po naciśnięciu klawisza niewielki młoteczek uderzał w strunę, a następnie szybko się od niej oddalał. Siła uderzenia zależała od tego, jak mocno wykonawca nacisnął klawisz. Dzięki temu ten sam klawisz mógł wydać dźwięk delikatny albo znacznie silniejszy.

Najważniejsze cechy nowego rozwiązania to:

Mechanizm młoteczkowy – młoteczek uderzał w strunę zamiast ją szarpać.
Gradacja dynamiki – nacisk palca wpływał na głośność i charakter dźwięku.
Piano e forte – określenie oznaczające „cicho i głośno”, które dało początek nazwie instrumentu.

Pierwsze instrumenty Cristoforiego określano jako gravicembalo col piano e forte, czyli klawesyn grający cicho i głośno. Z czasem nazwę skrócono do „fortepian”. Możliwość kształtowania dynamiki zwiększyła ekspresję gry i pozwoliła kompozytorom tworzyć utwory wymagające większego zróżnicowania brzmienia.

Fortepian jako następca klawikordu i klawesynu

Fortepian nie powstał całkowicie od podstaw. Był kolejnym etapem rozwoju instrumentów klawiszowych, między innymi klawikordu i klawesynu. Klawikord pozwalał wykonawcy wpływać na dynamikę, lecz jego dźwięk był zbyt cichy, by instrument dobrze sprawdzał się w większych pomieszczeniach. Klawesyn miał większą siłę brzmienia, ale nie reagował na różną siłę nacisku palców.

Rozwiązanie Cristoforiego połączyło te dwie potrzeby. Klawiatura uruchamiała mechanizm uderzający w struny, a wykonawca otrzymał bezpośrednią kontrolę nad głośnością dźwięku. Dlatego za początek historii fortepianu uznaje się około 1700 rok, choć jego konstrukcja była później wielokrotnie rozwijana przez innych budowniczych instrumentów.